Alex Pretti en Renee Good. Deze namen zijn mij inmiddels bekend: slachtoffers van bruut geweld door ICE, de Amerikaanse politiedienst Immigration and Customs Enforcement. Maar ik had zelf nog nooit gehoord van Keith Porter of Heber Sanchez Dominguez. Het verschil? Hun huidskleur en afkomst. Talloze slachtoffers van ICE zijn zwart of latino, maar de witte slachtoffers domineren onze media. Het zijn ook de witte slachtoffers over wie nu volkswoede is uitgebroken in de VS.
Posts over vermiste witte kinderen worden vijf keer vaker gedeeld als posts over kinderen van kleur
Die volkswoede is terecht. Maar juist doordat ze zo selectief is, legt ze iets ongemakkelijks bloot: niet elk slachtoffer wekt dezelfde verontwaardiging op. En dat heeft alles te maken met huidskleur en afkomst. Onze Nederlandse media doen daarin mee met de media uit de VS: slachtoffers van kleur hebben vaak niet eens een naam. En op sociale media doen mensen hetzelfde; posts over vermiste witte kinderen worden vijf keer zo vaak gedeeld op Facebook als posts over vermiste kinderen van kleur, zo meldt de KRO-NCRV.
Liefde voor je eigen groepje
Het meeleven met en empathie voelen voor iemand wordt mede bepaald door huidskleur en afkomst. Een bekend onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat witte mensen minder meevoelen met mensen met een donkere huidskleur. Maar dit geldt ook voor religie, sekse, gender, seksuele oriëntatie, beperking, et cetera. Simpel gezegd kunnen mensen zich minder goed inleven in mensen die minder op hen lijken. En andersom zijn mensen veel empathischer naar mensen die wél op hen lijken. Dat noemen wetenschappers ook wel ingroup favoritism: de liefde voor mensen zoals jijzelf.
We hebben genoeg liefde voor anderen — als die ander maar op onszelf lijkt
Ik moet vaak aan dit fenomeen denken als ik het liedje hoor met de regels: ‘What the world needs now is love, sweet love. It's the only thing that there's just too little of.’ Want dat klopt dus niet. We hebben genoeg liefde voor anderen — als die ander maar op onszelf lijkt.
Van kleuterklas tot arbeidsmarkt
Voorkeur voor dat wat voelt als ‘je eigen groepje’ begint al vroeg. En verschillende onderzoeken onder Nederlandse kinderen laten zien dat dit al speelt op jonge leeftijd; witte Nederlandse kinderen willen bijvoorbeeld het liefst spelen met andere witte kinderen en minder met zwarte kinderen (zie bijvoorbeeld deze studie uit 2022). En later op de arbeidsmarkt zien we het ook. Mensen met een migratieachtergrond hebben minder kans om met hetzelfde cv, te worden geselecteerd en ze hebben minder kans om door te stromen (zie de inleiding in dit rapport). Dat kun je makkelijk voor je zien. Dat kun je je makkelijk voorstellen.
Manager Martijn — zo noem ik hem even — gunt werknemer Joost heel erg de promotie en is helemaal blij voor Joost dat hij een trapje hoger kan op de carrièreladder. Maar collega Khadija had eigenlijk betere papieren. Toch heeft Martijn minder stilgestaan bij de gevoelens van Khadija en juist wel bij die van Joost. Met Joost voelt hij mee.
Als je je inleeft in iemand die je ziet als ‘anders’, wordt die ander, minder ‘anders’
Discriminatie wordt dus zeker niet alleen veroorzaakt doordat ze mensen die ze zien als ‘anders’ haten, maar ook doordat mensen zo dol zijn op mensen die op hen lijken.
Inleving stimuleren
Gelukkig kunnen we er wat aan doen. Mensen kunnen zich bijvoorbeeld wel degelijk inleven in mensen die ze eerst zien als ‘anders’, zo laten diverse studies zien. Maar dat gaat niet vanzelf; er is een duidelijk verhaal nodig dat uitnodigt om te lezen, naar te kijken of naar te luisteren. Bijvoorbeeld een nieuwsitem waarin de ervaringen van mensen worden gedeeld vanuit hun perspectief, maar denk bijvoorbeeld ook aan het initiatief De dag van de empathie. Want als je je inleeft in iemand die je ziet als ‘anders’, dan wordt die ander, minder ‘anders’ en dat verminderen vooroordelen.
Verantwoordelijkheid media en jij zelf
Verandering begint uiteraard bij onze media. Als vaste lezer van het NOS Nieuws ben ik inmiddels allerlei details te weten gekomen over Renee Good: over haar kinderen, haar partner en meer. En over Alex Pretti weet ik inmiddels bijna meer dan over mijn eigen buurman.
Als we het meeleven met niet alleen witte mensen willen bevorderen, moeten we dus beginnen met het delen van de verhalen van niet-witte mensen. En als je zelf geen journalist bent, kun je daar ook een rol in spelen, want sociale media maken van ons allemaal ‘content creators’.
Mijn oproep aan iedereen is om niet alleen de verhalen van witte mensen te delen, maar ook die van zwarte mensen, van mensen uit het Midden-Oosten, van mensen uit Oost-Azië — en van nog zoveel anderen. En die oproep doe ik in het bijzonder aan witte mensen zoals ikzelf; eeuwenlang hebben onze voorouders mensen die werden gezien als niet ‘wit’ - van Indonesië tot Suriname - benaderd met een bijzonder groot gebrek aan empathie en medemenselijkheid. Laten we niet opnieuw in die valkuil trappen.
Hanneke Felten is bij Movisie senior onderzoeker en projectleider effectief discriminatie bestrijden