In 2024 maakte ik als geregelde bezoeker en betrokken buurtbewoner een zesdelige podcastserie over het park dat bij mij om de hoek ligt: het Utrechtse Griftpark. Aanleiding was het 25-jarig bestaan van het park. Voorjaar 2024 interviewde ik tweehonderd bezoekers over wat het park voor hen betekende.
Ik maakte de serie met de blik van een socioloog. Voor mij zijn de mens- en gemeenschapskant van het park het meest interessant. Hoe het park voortkomt uit bewonersinitiatieven, hoe het als minisamenleving functioneert en hoe mensen zich het park toe-eigenen. Ik heb geprobeerd hun verhalen te vertellen en voor het nageslacht vast te leggen.
Wie weet nog dat het Griftpark tot stand gekomen is door initiatieven vanuit de buurt?
Met dit artikel wil ik laten zien welke lessen sociologen uit de podcasts kunnen trekken over het belang van stadsparken en eigenaarschap van de publieke ruimte.
Geschiedenis van het Griftpark
De verhalen die in het park, de stad en de lokale media worden verteld over de geschiedenis van het Griftpark gaan altijd over de gasfabriek van vroeger, het ingepakte gif in de grond en het bijzondere ontwerp van het park met een breed aanbod aan voorzieningen. Maar waar zijn de mensen in deze verhalen?
Wie weet nog dat het Griftpark tot stand gekomen is door initiatieven vanuit de buurt? Dat er massaal is gestreden voor de sanering van het park toen er gif werd gevonden, dat de buurtbewoners het park mee hebben ontworpen en dat er een lange traditie is van bewonersinitiatieven en vrijwilligerswerk in het park?
De meeste mensen denken dat de gemeente bedacht heeft een park aan te leggen
Die geschiedenis wordt nog maar weinig verteld. De meeste mensen hebben het simpele idee dat de gemeente 25 jaar geleden bedacht heeft een park aan te leggen. De bijzondere en woelige geschiedenis van de 25 jaar daarvoor wordt dan feitelijk weggepoetst en de huidige actieve rol van bewoners blijft voor de meesten onzichtbaar.
De mensen die zo belangrijk zijn voor het park verdienen waardering en respect
Ik zie vaker dat de historie van plekken wordt ontdaan van de betekenis van de menselijke kant. Is dat erg? Jazeker. De mensen die zo belangrijk zijn voor het park verdienen waardering en respect. We missen zonder aandacht voor hen belangrijke lessen over hoe verandering tot stand komt en dat het park niet zo’n succes, niet zo geliefd en niet zo magisch was geworden als het simpelweg vanaf de tekentafel was gerealiseerd zonder veel inbreng vanuit bewoners.
Park is minimaatschappij
Het park functioneert als een soort minimaatschappij en ‘de vertrouwde vreemde’ fungeert als sociaal cement van het park. Van de alledaagse praatjes van de hondenbezitters, sporters en wandelaars tot de lichte gemeenschappen van skaters en bootcampgroepen. Van ruimte delen met ‘de ander’ tot energie krijgen van het ‘onder de mensen zijn’. Van vertrouwde gezichten tot nieuwe vriendschappen.
Buurtbewoners gebruiken het park als collectieve achtertuin
Buurtbewoners gebruiken het park als collectieve achtertuin waar familiefeesten, verjaardagen en vriendschappen worden gevierd. Het is sowieso altijd feest met muziek, spel, graffiti, kunstprojecten en herdenkingen. Iedereen roemt de ruimte die het park biedt voor de meest uiteenlopende groepen en de mix van groepen die er ontstaat.
In een wereld van individualisering, vereenzaming, verruwing en polarisatie is het wezenlijk om de zachtheid en gemeenschapszin in zo’n minimaatschappij ten voorbeeld te stellen.
Maak belang invoelbaarder
Het is genoegzaam bekend dat groen in de stad, wandelen, sporten, onder de mensen zijn en je onthaasten goed zijn voor de mens. Veel mensen laten hun telefoon en oortjes thuis om de natuur, de geluiden, het weer, de seizoenen en de medemens te ervaren. Regelmatig hoorde ik in de interviews varianten terug op de zin ‘ik zie op mijn wandelingen het park iedere dag weer veranderen’.
Het park is een toevluchtsoord in tijden dat je het zwaar hebt in het leven
Een groot geluksgevoel hebben bezoekers bij opgegroeid zijn in dit park, hun dagelijkse routes en routines, spelen en ontmoetingen. En het park is een toevluchtsoord in tijden dat je het zwaar hebt in het leven. Bezoekers vertelden vol overtuiging dat het park een belangrijk deel van hun leven is gaan uitmaken. Dat gaat dus wel wat verder dan ‘even een frisse neus halen’. Zeker nu die vrije ruimte onder druk staat door de grote bouwplannen kan het helpen om het belang van het stadspark beter invoelbaar te maken.
Kortom, maak de sociale geschiedenis van publieke plekken als het stadspark, de kracht van dit type minisamenleving en de helende werking voor de stadsmens zichtbaar.
Frans Soeterbroek is socioloog en gespecialiseerd in ‘samen stad maken’. Luister ook naar zijn podcastserie ‘De ziel van het Griftpark’. Hij maakte ook een verhalenwandeling via QR-codes in het park.
Foto: metawilm (Flickr Creative Commons)