Stadsdeel Dukenburg (ruim 25.000 inwoners) is sociaal gelaagd, cultureel divers en kent binnen Nijmegen de hoogste bijstandsdichtheid, relatief veel armoede onder minderjarigen en een bovengemiddeld gebruik van jeugdhulp. Net als in veel andere wijken staan voorzieningen en professionals onder druk. De behoefte aan passende ondersteuning groeit. Maar hoe weet je als gemeente wat er werkelijk leeft?
Geen enquête, maar narratief onderzoek
Het Preventieplatform Dukenburg, een samenwerkingsverband tussen gemeente Nijmegen en maatschappelijke partners om kinderen gezond, veilig en kansrijk te laten opgroeien vanuit een stevige sociale basis, besloot die vraag anders dan gangbaar te benaderen. Niet met een enquête, maar met narratief onderzoek. Geen externen met vragenlijsten, maar bewoners die hun verhaal delen met bewoners die zij al kennen. Deze sleutelpersonen uit de wijk zelf voerden de gesprekken.
Sleutelpersonen zijn moeders op het schoolplein, vrijwilligers in het buurthuis en andere actieve bewoners
Sleutelpersonen zijn moeders op het schoolplein, vrijwilligers in het buurthuis of actieve bewoners die willen bijdragen. Zij spreken vanuit nabijheid en vertrouwen. Daardoor verlagen zij drempels en openen zij leefwerelden die voor de gemeente vaak gesloten blijven. Via de sleutelpersonen uit de wijk werden 175 verhalen van ouders opgehaald en door ouders zelf geduid.
Bewoners vertellen en duiden zelf
Narratief onderzoek vertrekt vanuit een eenvoudig principe: betekenis ontstaat in het dagelijks leven, niet van buitenaf. Mensen maken betekenis via verhalen – fragmentarisch, relationeel en verbonden met hun context. In traditioneel kwalitatief onderzoek wordt betekenis vaak achteraf door onderzoekers toegevoegd. In Dukenburg werkt het anders: niet de interpretatie van de onderzoeker, maar de ervaring van de bewoner staat centraal.
Het leverde inzichten op over opvoedstress, bestaansonzekerheid en veiligheid
Bewoners vertelden hun eigen ervaring en duidden die zelf. Zo ontstond vanuit een andere invalshoek dan gewoonlijk een samenhangende combinatie van persoonlijke verhalen en kwantitatieve leefwerelddata. Het leverde inzichten op over opvoedstress, bestaansonzekerheid en veiligheid. Tegelijk groeide een netwerk van verbondenheid: bewoners voelden zich gezien en sleutelpersonen werden versterkt in hun rol.
Sociaal sensornetwerk
De optelsom van verhalen, duidingen en relaties vormt in Dukenburg een sociaal sensornetwerk, dat wil zeggen een fijnmazig systeem dat signalen opvangt, betekenis geeft en verbinding legt tussen bewoners en gemeente.
Sleutelpersonen maken ervaringen bespreekbaar in de taal en context van de wijk
Sleutelpersonen horen wat anders onder de radar blijft en maken ervaringen bespreekbaar in de taal en context van de wijk. Zo ontstaat een vorm van informatie die niet voortkomt uit cijfers of enquêtes, maar uit levende relaties.
Het laat zien hoe een wijk zelf kan functioneren als zintuig van de stad. Dit maakt het mogelijk om tijdig in te grijpen en beleid responsief te houden. Sociale infrastructuur is geen luxe, maar een voorwaarde voor zulk beleid.
Zij vangen signalen op, geven betekenis en verbinden bewoners met beleid
In tijden van crisis – of het nu gaat om een pandemie, massale elektriciteitsuitval of overstroming – herstellen gemeenschappen met sterke netwerken sneller. In Dukenburg dragen sleutelpersonen dit netwerkweefsel. Zij vangen signalen op, geven betekenis en verbinden bewoners met beleid. Hun inzet voorziet de gemeente van actuele informatie en versterkt tegelijkertijd de samenredzaamheid in de wijk.
Opbrengsten van de verhalen
Gemeente, sleutelpersonen en wijkprofessionals (gezinswerkers, kinder- en jongerenwerkers, leerkrachten en intern begeleiders, pedagogisch medewerkers, jeugdverpleegkundigen, leesmediacoaches en cultuurcoaches) hebben naar aanleiding van het onderzoek gezamenlijk drie conclusies getrokken.
Ouders met minder sterke netwerken of beperkte taalvaardigheid doen minder snel mee aan preventieactiviteiten
Allereerst laten de verhalen zien dat ouders met minder sterke netwerken of beperkte taalvaardigheid minder snel meedoen aan preventieactiviteiten van het Preventieplatform Dukenburg, die bedoeld zijn om ouders en kinderen te ondersteunen in gezond, veilig en kansrijk opgroeien.
Een tweede conclusie is dat de grootste knelpunten aan de voorkant zitten. Het gaat dan om tijdgebrek door werk en gezinszorg, lastige bereikbaarheid van locaties, sociale drempels (zich niet op het gemak voelen of denken dat het aanbod niet voor hen is), deelname- of vervoerskosten en gebrek aan overzicht van het actuele aanbod.
Ouders geven aan dat vertrouwen, herkenbare gezichten en continuïteit bepalend zijn
Tot slot blijkt uit ons narratief onderzoek dat aansluiting vraagt om relationeel werken. Ouders geven aan dat vertrouwen, herkenbare gezichten en continuïteit bepalend zijn voor deelname en het delen van ervaringen.
De partners in de wijk hebben afgesproken om activiteiten beter af te stemmen op deze conclusies, hun samenwerking te herijken en het luisteren via sleutelpersonen structureel te borgen binnen de wijkgerichte aanpak in Dukenburg.
Verankeren in wijkgericht werken
De ervaringen in Dukenburg laten zien hoe een sociaal sensornetwerk waarde toevoegt wanneer verhalen en signalen deel uitmaken van de beleidscyclus. De uitdaging is om deze manier van werken blijvend te verankeren. Daarmee ontstaat beleid dat hechter aansluit op de dagelijkse leefwereld van bewoners.
Dit vraagt om een andere houding
Wat in Dukenburg is opgebouwd, kan alleen duurzaam zijn als het in het wijkgericht werken wordt verankerd. Dat betekent continuïteit van het sociaal sensornetwerk en de bereidheid om verhalen niet te zien als ‘zachte data’, maar als informatie met betekenis.
Dit vraagt om een andere houding: niet van afstand, maar in samenwerking met inwoners betekenis geven aan wat zij ervaren. Pas dan ontstaat een informatiepositie die recht doet aan wat bewoners ervaren en die gemeenten helpt om tijdig en zorgvuldig te handelen.
Dave van Mourik is onderzoeker en oprichter van SenseGuide. Hij begeleidde het narratief onderzoek met sleutelpersonen in Dukenburg. Dit artikel schreef hij in samenspraak met Anneke Overmars. Zij was als gebiedsregisseur in Nijmegen verantwoordelijk voor de opzet en begeleiding van het sleutelpersonen-netwerk in Dukenburg.
Foto: Nijmegen Dukenburg, Bibliotheek Zwanenveld en zijingang winkelcentrum Dukenburg (Wikimedia Commons)