Toen ik las dat Trouw de vraag stelde of een openlijk homoseksuele premier verschil maakt voor de lhbtiqa+ gemeenschap, dacht ik: ja, natuurlijk doet dat ertoe. Zichtbaarheid is krachtig. Het laat zien dat diversiteit geen belemmering vormt voor leiderschap. Het geeft hoop aan jongeren die worstelen met hun identiteit. ‘Als hij het hoogste ambt kan bekleden, waarom ik niet?’ Het doorbreekt het idee dat ‘anders zijn’ je kansen beperkt. Dat is niet niks.
Representatie is belangrijk, maar het is geen wondermiddel. Het vergt langdurige inzet én onderhoud
Toen het huwelijk werd opengesteld voor paren van hetzelfde geslacht, heerste er een gevoel van: nu zijn we er. Nederland liep voorop, we waren progressief, tolerant. Dat trotse gevoel is er weer. Maar we zijn er nog niet. De cijfers vertellen namelijk een ander verhaal.
Harde realiteit achter het symbool
Lhbtiqa+ jongeren, en zeker transgender en non-binaire personen, worden nog steeds vaker gepest, ervaren meer psychische problemen en discriminatie dan hun cisgender leeftijdsgenoten, blijkt uit onderzoek van Movisie. Een homoseksuele premier verandert die realiteit niet van de ene op de andere dag.
Representatie is belangrijk, maar het is geen wondermiddel. Het vergt langdurige inzet én onderhoud. En eerlijk gezegd: we lopen achter. In 2025 stond Nederland op de dertiende plaats van de Rainbow Europe Index, een internationale lhbtiqa+ mensenrechtenindex. Tussen 2009 en 2012 stond Nederland nog in de top 3. We doen het met name minder goed dan andere landen als het gaat om bescherming op het gebied van hate speech, de wettelijk erkenning van trans-, non binaire- en intersekse personen, rechten met betrekking tot de lichamelijke integriteit van intersekse personen en de rechten met betrekking tot asiel voor lhbtiqa+ vluchtelingen.
Beleid blijft onmisbaar
Beleid is cruciaal. Veiligheid op school, gelijke kansen op de arbeidsmarkt, bescherming tegen discriminatie – dat zijn geen luxe, maar basisvoorwaarden. Niet alleen Den Haag, maar ook scholen, gemeenten, werkgevers, zorginstellingen, asielzoekerscentra en maatschappelijke organisaties moeten verantwoordelijkheid nemen. Denk aan antipestprogramma’s en interventies die écht werken, of aan trainingen voor leraren en werkgevers.
Individuele successen zijn belangrijk, maar ze mogen ons niet blind maken voor structurele achterstanden
En ja, dat vraagt om politieke moed. Het is makkelijk om te pronken met een homoseksuele premier, maar veel moeilijker om te investeren in beleid dat soms weerstand oproept. Inclusie kost geld, tijd en inspanning. Het vraagt om het erkennen van ongelijkheid en dat er een inhaalslag nodig is. Dat schuurt in een land dat zichzelf graag ziet als tolerant.
De valkuil van het symbool
Er schuilt een gevaar in het verheerlijken van symbolen. We zien het vaker: één succesverhaal wordt gebruikt om te zeggen dat het probleem is opgelost. ‘Kijk, hij is premier, dus iedereen heeft gelijke kansen.’ Maar dat is een mythe. Het is alsof we zeggen dat racisme niet meer bestaat omdat er een minister van kleur is. Of dat genderongelijkheid voorbij is omdat er een vrouwelijke CEO is. Individuele successen zijn belangrijk, maar ze mogen ons niet blind maken voor structurele achterstanden.
Wat betekent echte emancipatie?
Voor mij betekent emancipatie dat je niet alleen zichtbaar mag zijn, maar ook veilig, gezond en gelijkwaardig kunt leven en dat je je gezien voelt en erkend wordt. Dat je niet bang hoeft te zijn om hand in hand te lopen op straat. Dat je niet hoeft te vrezen voor je baan omdat je uit de kast komt of omdat je er niet uitziet volgens die ‘gangbare normen’ van mannelijkheid of vrouwelijkheid. Dat je toegang hebt tot zorg die jouw identiteit respecteert. Dat is nog lang niet vanzelfsprekend.
Dus ja, een homoseksuele premier zou een mijlpaal zijn. Het laat zien dat er ruimte is voor diversiteit aan de top. Het geeft hoop, een gevoel van trots én een uitnodiging om de emancipatie van lhbtiqa+ personen te verbeteren.
Charlot Pierik is onderzoeker en projectleider inclusie en diversiteit bij Movisie.
Foto: Maaike Eijkman