In de Verenigde Staten executeren Trumps stoottroepen open en bloot onschuldige Amerikaanse burgers die protesteren tegen een groeiende politiestaat en het willekeurig uit hun huis slepen van immigranten. Tezelfdertijd dreigt de Eerste Kamer in ons land binnenkort de asielwetten van ex-minister voor Asiel en Migratie Marjolein Faber goed te gaan keuren.
Opgezweepte angst
Uiteraard zijn er grote verschillen, maar evenzeer zorgwekkende parallellen. In beide landen wordt de door politici zelf opgezweepte angst voor, en haat tegen asielzoekers en immigranten gebruikt als zondebok voor grote maatschappelijke problemen.
Ze weten dat de waarheid die toch niet meer corrigeert
Zowel in de VS als in Nederland wordt iedereen die hiertegen protesteert, gedemoniseerd als woke of extreemlinks. Niet alleen door (extreem/radicaal) rechtse politici, maar ook door vertegenwoordigers van partijen, zoals de VVD, die ooit de rechtsstaat hoog in het vaandel voerden.
Trump en de zijnen malen er niet om de meest flagrante leugens de wereld in te slingeren. Ze gaan er van uit dat de waarheid die toch niet meer corrigeert. Zo ook glijden de fundamentele bezwaren van Nederlandse deskundigen en uitvoeringsorganen die Kamerleden voorhouden dat Fabers wetten niets gaan oplossen en de problemen eerder zullen verergeren, als water van een eend.
Contraproductief
VVD-senator Marian Kaljouw betoogde tijdens een vergadering van de Tweede Kamercommissie voor Immigratie & Asiel in oktober vorig jaar dat de deskundigen wellicht gelijk hebben, maar dat niets doen tot grote maatschappelijke onrust zou zorgen. Terwijl met name rechtse partijen die onrust al jaren zelf veroorzaken door hun soms bewust ondeugdelijke beleid en wetsvoorstellen.
Veelzeggend is dat de politie een van de meest omstreden maatregelen, het strafbaar stellen van illegaliteit, als contraproductief beoordeelt. Criminaliseren van migranten zonder de juiste papieren maakt ze nog kwetsbaarder en het is volkomen onzeker of het enige invloed heeft op immigratie of terugkeer.
Uitholling democratie
Dat politici migranten als zondebok gebruiken is nieuw noch toevallig. Zowel in de VS als Europa gaat het om mensen zonder stem of politieke vertegenwoordiging, die hooguit als zielig worden beschouwd en in toenemende mate als existentiële bedreiging worden neergezet.
De PVV-leider heeft inmiddels ook andere rechtse politici en partijen geïnfecteerd
Waar Trumps extreemrechtse huisideoloog Stephen Miller, een onvervalste verbreider van de racistische omvolkingstheorie, immigranten als een vijfde kolonne afschildert, verkondigt Wilders precies dezelfde complottheorie. De PVV-leider heeft inmiddels ook andere rechtse politici en partijen geïnfecteerd, zoals die van Forum, BBB, en JA21. Sporen ervan zijn ook terug te vinden bij de VVD.
Bovendien, en hier zien we een andere parallel met de regering Trump, biedt de extreme problematisering van migratie een kans om de democratie uit te hollen. VVD-leider Dilan Yeşilgöz’ voorstelling dat woke de grootste bedreiging vormt voor de open samenleving, is vooral aan manier om onwelgevallige linkse kritiek de kop in te drukken en te criminalieren. Denk aan protesten tegen het gebruik van fossiele brandstoffen door Extinction Rebellion of tegen de genocide door Israël in Gaza.
De (extreem)rechtse proefballonnen zweven niet in het luchtledige
Ook de minachting voor de adviezen van de Raad van State, het zwart maken van de NOS door Mona Keijzer van de BBB, en het plan van Van der Plas om godsdienstvrijheid van moslims te beperken, passen in dit patroon. De (extreem)rechtse proefballonnen zweven niet in het luchtledige. Zo beoordeelde de Nederlandse Orde van Advocaten in oktober van vorig jaar negen plannen van de VVD als slecht voor de rechtsstaat en negentien als risicovol.
Lakmoesproef
Hoezeer het diaboliseren van immigranten verbonden is met het ondergraven van de democratie laat de Amerikaanse geschiedenis zien. Zo vormde de racistische onderbouwing van de radicale beperking van immigratie rond de Eerste Wereldoorlog een belangrijke inspiratiebron voor Nazi-voorman Adolf Hitler. Daarbij moeten we vooral denken aan de in 1925 verschenen Duitse vertaling van het boek The Passing of the Great Race van Madison Grant. In dat boek zette Grant Europese immigranten uit Zuid- en Oost-Europa (waaronder joden) neer als raciaal minderwaardig en als existentiële bedreiging voor het blanke ras.
Politici van middenpartijen moeten nu hun ware gezicht laten zien
Het is dan niet toevallig dat de quota-wetten die dat idee in beleid omzetten na de Eerste Wereldoorlog samenvielen met de morele paniek in de VS - Red Scare - over linkse ideologieën die migranten zouden verspreiden. Het gevolg was een enorme vervolging van socialisten, anarchisten en communisten en vakbondsleiders. Hoewel links politiek extremisme door immigranten destijds weliswaar een probleem vormde, werd dat aangegrepen om alle immigranten en de hele Amerikaanse linkse beweging verantwoordelijk te houden en te onderdrukken.
In dit licht is de stemming in de Eerste Kamer over asielwetten uit de koker van een extreemrechtse partij die drijft op het demoniseren van immigranten, moslims, linkse politici en democratische instituties een interessante lakmoesproef. Politici van middenpartijen die zeggen pal te staan voor de rechtsstaat moeten nu hun ware gezicht laten zien.
Leo Lucassen is hoogleraar Sociale geschiedenis aan de Universiteit van Leiden en directeur IISG
Foto: Hauke Musicaloris (Flickr Creative Commons)