De huidige regelingen voor mantelzorgers, zowel die voor de korte termijn als die voor de lange termijn, lijken gemaakt te zijn voor het verlenen van zorg waarvan duidelijk is dat de zorgverlening een einddatum heeft. Juist bij mantelzorg gaat het echter bijna altijd om langdurige zorg van vaak enkele uren per dag of per week. De huidige regelgeving gaat bovendien uit van planbaarheid en dat is zelden aan de orde.
Met flexibeler regelgeving en meer praktische en persoonsgebonden oplossingen kunnen mantelzorgers beter balanceren tussen verantwoordelijkheden
Het recente rapport Balans in maatschappelijk verlof van de Sociaal-Economische Raad benadrukt de noodzaak van herziening van zorgverlofregelingen. Hervorming van het mantelzorgverlof moet leiden tot langetermijnoplossingen, die zorgen voor meer voorspelbaarheid bij de werkgever en stress wegnemen bij de werknemer die mantelzorger is. Ook moet de bekostiging tegen het licht worden gehouden om het voor zowel werkgever als werknemer behapbaar te houden.
Onmogelijke spagaat
Van alle mantelzorgers voelt 19 procent zich zwaar belast, blijkt uit cijfers van Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS, 2022). Door het mantelzorgen komen met name werknemers geregeld in een onmogelijke spagaat tussen hun baan en zorgtaken. Met een flexibeler regelgeving en meer praktische en persoonsgebonden oplossingen kunnen mantelzorgers beter balanceren tussen deze verantwoordelijkheden. Dit leidt tot verbetering van hun mentale gesteldheid én de productiviteit op de werkvloer.
Met steeds meer thuiswonende ouderen en een afnemend aantal zorgverleners wordt de rol van mantelzorgers belangrijker
Op de langere termijn is een herziening van het mantelzorgverlof cruciaal in het kader van vergrijzing en de toenemende druk op het zorgsysteem. Met een groeiend aantal ouderen dat langer zelfstandig moet of wil blijven wonen en een afnemend aantal zorgverleners wordt de rol van mantelzorgers steeds belangrijker. Het is daarom in het belang van de samenleving om deze mantelzorgers te ondersteunen en te faciliteren, zodat zij hun waardevolle bijdrage kunnen blijven leveren.
Ongelijkheid tussen mantelzorgende werknemers
Een ander aspect dat aandacht verdient is de ongelijkheid tussen verschillende sectoren. Momenteel hebben werknemers in sommige sectoren meer mogelijkheden voor mantelzorgverlof dan anderen. Iemand met een kantoorbaan heeft nogal eens de flexibiliteit om zijn werkdag anders in te delen en thuis te werken, voor bijvoorbeeld een bakkersmedewerker is dit geen optie.
Bij de bekostiging van maatwerkoplossingen moet een brede toegankelijkheid het uitgangspunt zijn
Daarnaast is er ook een financieel aspect. Voor iemand met een hoog inkomen is het, ook voor de werkgever, voordeliger om iemand in te huren voor mantelzorg dan om zelf een paar uur verlof op te nemen om die mantelzorg zelf te verlenen.
Maatwerkoplossingen zouden hierbij goed van pas komen. Denk aan het uit handen nemen van de mantelzorg van bepaalde repeterende en laagdrempelige klussen. Of aan boodschappen doen of huishoudelijk werk. Bij de bekostiging hiervan moet een brede toegankelijkheid, dus ook voor mensen met een lager inkomen, het uitgangspunt zijn. Bij de uitvoering staan maatwerk en flexibiliteit bovenaan.
Vereenvoudiging en persoonsgebonden
Werkgevers worden geconfronteerd met een ingewikkeld web van regels en procedures, wat leidt tot administratieve rompslomp en een opeenstapeling van rechten en plichten tussen werkgever en werknemer. Kortetermijnoplossingen zijn er genoeg, zoals verlof en subsidies. Het gaat daarom met name om duurzame oplossingen voor de lange termijn.
Met het inzetten van externe partijen kunnen naasten zich richten op gezelligheid en emotionele steun bieden
Denk aan het inzetten van externe partijen die een deel van de mantelzorgtaken overnemen. Dit bespaart kosten en verbetert de mentale gezondheid van werknemers, omdat zij zich kunnen richten op het bieden van gezelligheid en emotionele steun aan hun naaste, in plaats van zich constant zorgen te maken over praktische zorgtaken.
Financiering van mantelzorgkosten kan bijvoorbeeld in de vorm van aanpassing in de werkgeverspremies
En het belangrijkste: niet alleen werken aan oplossingen voor de korte termijn, maar vooral aan duurzame oplossingen. ‘Praat vandaag over morgen’, zoals Helder terecht opmerkt, maar laten we dan ook daadwerkelijk actie ondernemen.
Margreth van Kuijl is peoplemanager bij Beep for Help, een (niet-medisch) platform dat hulpvragers en hulpgevers aan elkaar verbindt.
Foto: Pavel Danilyuk via Pexels.com