Sociaal Planbureau Groningen merkt, conform eerdere bevindingen van het Verwey-Jonker Instituut (Mak e.a. 2016) en het Nederlands Jeugdinstituut (2021), dat gemeenten er moeite mee hebben jongeren effectief en duurzaam te betrekken. Pogingen hiertoe stuiten vaak op problemen bij het bereiken van de doelgroep. Veel gemeenten kiezen een jongerenraad, vaak op verzoek van de gemeenteraad of het college van B en W, om aan eisen te voldoen of om een bepaald imago uit te dragen. Hoewel een jongerenraad effectief kan zijn als deze representatief is voor de doelgroep, trekt een jongerenraad vaak mondige en vaardige jongeren aan.
Jongeren verwachten dat beleidsmakers actief inspanningen leveren om alle jongeren te betrekken bij beleidsvorming
Een jongerenraad mist diversiteit aan achtergronden, meningen en behoeften. Het is voor gemeenten ook moeilijk om gemotiveerde jongeren te vinden. Dit kan verschillende oorzaken hebben, zoals een gebrek aan interesse, tijd of kennis over de onderwerpen die besproken worden. Sommige jongeren willen wel participeren, maar niet via een jongerenraad. Ze participeren soms een tijdje en raken dan gefrustreerd omdat ze niet serieus genomen worden door beleidsmakers. Deze problemen zijn niet uniek voor Groningen; die zie je overal in Nederland (Fierloos e.a. 2023).
Wat willen jongeren zelf?
De vraag is natuurlijk ook wat jongeren zelf willen. Uit onderzoek (Nederlands Jeugdinstituut 2021) en gesprekken met jongeren blijkt dat ze betrokken willen worden bij het besluitvormingsproces door middel van inspraak, advies en meedenken over onderwerpen die hen direct of indirect raken. Ook willen ze een open en constructieve dialoog met beleidsmakers waarin hun standpunten serieus worden genomen en er ruimte is voor discussie en debat. Jongeren verwachten dat beleidsmakers actief inspanningen leveren om alle jongeren, ongeacht achtergrond of situatie, te betrekken bij beleidsvorming.
Zoektocht naar nieuwe vormen
In de provincie Groningen ontstond na een uitgebreide zoektocht en gesprekken met betrokken partijen (gemeenten, instellingen en organisaties) bij het Sociaal Planbureau Groningen het idee om jongeren beter te betrekken via een jeugdpanel. Zo’n jeugdpanel informeert jongeren en betrekt hen bij maatschappelijke vraagstukken, waarbij ze kunnen meedenken en adviseren over relevante thema’s. Deze vorm van participatie biedt waardevolle input voor beleidsontwikkeling én helpt jongeren hun stem te laten horen, vaardigheden te ontwikkelen en positief bij te dragen aan de maatschappij.
Het jeugdpanel is binnen scholen nauw verbonden met de lesinhoud van de vakken burgerschap of maatschappijleer
Twee jaar geleden startte Sociaal Planbureau Groningen met dit concept en vroeg diverse vo-scholen om deel te nemen. Inmiddels doen negen vo-scholen, met verschillende onderwijstypes, uit de hele provincie mee. Jongeren in het panel zijn al bevraagd over onderwerpen als stress, mentale gezondheid, drugsgebruik, armoede, pestgedrag en discriminatie.
Het jeugdpanel is binnen de scholen nauw verbonden met de lesinhoud van de vakken burgerschap of maatschappijleer. Jongeren doen dus niet alleen mee; ze leren tegelijkertijd waarom het onderzoek gedaan wordt en waarom hun mening belangrijk is. Scholen zijn enthousiast over deze aanpak, die participatie praktisch en betekenisvol maakt. ‘Participatie is meer dan een mooi woord; het gaat om gehoord worden en mogen meedoen. Dat is essentieel voor iedereen, en een belangrijke les voor jongeren’, zegt Chris Zaal, directeur Praktijkonderwijs Ubbo Emmius Stadskanaal.
Online participatie
Sociaal Planbureau Groningen zet dit panel drie keer per jaar in voor onderzoek. Leerlingen vullen in de klas een digitale vragenlijst in, waarna verdiepende gesprekken plaatsvinden om oplossingsrichtingen te bedenken. ‘De gesprekken met jongeren zijn erg belangrijk, want cijfers zeggen niet alles. Op deze manier bereiken we ook jongeren die anders niet zo snel hun mening geven’, zegt Evelien Mulder, coördinator van het Jeugdpanel Groningen.
Het jeugdpanel gaat verder dan de klas. Jongeren kunnen ook via platforms en toegankelijke kanalen meepraten, passend bij hun leefwereld. Online participatie via sociale media zoals TikTok, Instagram, Snapchat en WhatsApp bevordert diversiteit en inclusiviteit. Jongeren die niet aan traditionele participatieprocessen deelnemen, kunnen nu gemakkelijker hun ideeën delen.
We gaan in gesprek met scholen, overheden en organisaties: hoe kunnen aanbevelingen worden geïntegreerd in beleidsontwikkeling?
Om nog meer jongeren in de regio te bereiken, zorgt Spot TV Groningen ‒ een online platform voor en door jongeren in de provincie Groningen ‒ voor aanvullende online content bij de thema’s die het jeugdpanel via de scholen uitzet. Zij maken na afloop van elk onderzoek voor de leerlingen ook een aansprekende video met de onderzoeksresultaten en reacties van bestuurders en beleidsmakers.
De behoeften en ideeën die via het jeugdpanel zijn opgehaald, vertalen we naar concrete handelingsperspectieven. De uitkomsten en adviezen delen we met scholen, overheden en betrokken organisaties, waarna we in gesprek gaan om te bekijken hoe deze aanbevelingen te integreren zijn in beleidsontwikkeling. Dat is belangrijk voor de jongeren die meedoen. We geven hun een stem, dan moeten we ook zorgen dat er echt iets mee gedaan wordt.
Werkwijze blijkt effectief
De brede aanpak via scholen van allerlei onderwijsniveaus, aangevuld met online content, is een belangrijke succesfactor van het Jeugdpanel Groningen. Daarnaast zijn succesvolle elementen de toegankelijkheid en laagdrempeligheid ervan, de mogelijkheid voor jongeren om zonder lange verplichtingen deel te nemen, de interactie tijdens de verdiepende gesprekken waarbij jongeren zich gehoord voelen, en de terugkoppeling waarin duidelijk wordt wat er met hun ideeën gebeurt.
De ideeën en behoeften van Groningse jongeren vormen de basis voor een landelijk traject binnen antidiscriminatiebureaus
Een recent onderzoek (Sociaal Planbureau Groningen, Trendbureau Drenthe 2024) naar pestgedrag en discriminatie via het jeugdpanel toont het succes van deze aanpak. De uitkomsten, gebaseerd op een vragenlijst onder ruim achthonderd jongeren en verdiepende gesprekken met ruim tachtig jongeren, zijn opgepakt door de landelijke organisatie Discriminatie.nl. De ideeën en behoeften van de jongeren vormen de basis voor een landelijk traject binnen antidiscriminatiebureaus om kindvriendelijk te kunnen melden. Ook komt er een landelijke pilot om materiaal te ontwikkelen voor ouders, docenten en leerlingbegeleiders om jongeren beter te ondersteunen bij pestgedrag of discriminatie.
Samen met jongeren bouwen
Om de stem van jongeren in beleid te vertalen, moet je goed begrijpen wat zij belangrijk vinden en hoe zij tegen maatschappelijke ontwikkelingen aan kijken. Door samenwerking met onderwijs, maatschappelijke organisaties en overheden kunnen we de stem van jongeren steeds beter (laten) horen en meenemen in beleid en besluitvormingsprocessen. Zo zorgen we er in de regio gezamenlijk voor dat de ideeën en behoeften van jongeren daadwerkelijk invloed hebben op het beleid dat hun gemeenschap nu en in de toekomst vormgeeft.
Sociaal Planbureau Groningen breidt de aanpak uit naar Groningse mbo-scholen, zodat nog meer jongeren hun stem kunnen laten horen. Ook in de provincie Drenthe is de methode inmiddels uitgerold, waar een jeugdpanel is gestart met acht vo-scholen.
Hermien Maarsingh werkt als senior adviseur bij Sociaal Planbureau Groningen. Zij stond aan de wieg van het Jeugdpanel Groningen. Femke de Haan werkt ook bij Sociaal Planbureau Groningen en is als onderzoeker betrokken bij het jeugdpanel. Sociaal Planbureau Groningen is een onafhankelijk kenniscentrum voor sociaal-maatschappelijke vraagstukken, met als doel het ondersteunen van het beleid en de praktijk bij de Groningse gemeenten, provincie, maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven en bij inwoners. Hier kun je de video bekijken van Spot TV Groningen over het jeugdpanel-onderzoek naar pestgedrag en discriminatie onder jongeren.
Foto: Gerry Gelens (Flickr Creative Commons)