Als ik in een winkel kom, ben ik altijd blij als ik geholpen word door een vrouw met een hoofddoekje. De reden? Ze zijn doorgaans heel vriendelijk en professioneel waardoor ik goed geholpen ben en blij het pand verlaat.
Foei meneer Canoy, wat zijn dit voor simplistische generalisaties? Zelfs de zo genuanceerde Henri Bontenbal van het CDA zei het toch zelf? De echte crisis is een integratiecrisis! Als Bontenbal het zegt moet het wel waar zijn. Ahum.
Bontenbal
Om meteen maar Bontenbal bij te vallen: zijn speech was veel genuanceerder dan de krantenkoppen suggereren. Ten eerste ging de speech voor het grootste deel helemaal niet over integratie. Ten tweede had hij het maar over een deel van de mensen naar aanleiding van de rellen in Amsterdam.
Wat nodig is, is vooral heel veel nuchterheid in dit debat
Ten derde bekritiseerde hij vooral het huidige kabinet dat nalaat om tot een gedeeld verhaal en een gemeenschappelijke identiteit te komen, wat essentieel is om integratie succesvol te maken. 3-0 voor Bontenbal en 0-3 voor alle aartsluie journalisten die er weer eens zonder context één aspect uitlichtten omdat dat kennelijk lekker bekt dezer dagen.
Onpopulair
Even een onpopulair standpunt verkondigen. Er is niet alleen geen asielcrisis, maar ook geen integratiecrisis. Als je aanstoot neemt aan het feit dat ik iets aardigs zeg over vrouwen met hoofddoekjes, dan hoop ik dat je dezelfde strenge normen hanteert in het omgekeerde geval wanneer jongens zich stuitend misdragen. Wat nodig is, is vooral heel veel nuchterheid in dit debat.
Definitie
De nuchterheid begint met een definitie. Wat betekent integratie? Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) definieert integratie als een proces waarbij mensen met een migratieachtergrond in toenemende mate deelnemen aan domeinen zoals werk, onderwijs, en aan sociale interacties. Dit proces omvat zowel economische zelfstandigheid als sociale cohesie, waarbij respect en wederkerigheid sleutelwoorden zijn.
Als je kijkt naar de cijfers over de tijd, dan is het oordeel onmiskenbaar sterk positief
Integratie is een balans waarin nieuwkomers en de ontvangende samenleving elkaar beïnvloeden en gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor de gemeenschap. Deze definitie onderstreept dat integratie tweezijdig is en om inspanningen vraagt van beide kanten.
Mislukt?
Laten we even naar de cijfers kijken. Daarbij is het essentieel dat je niet de participatie op de verschillende domeinen van mensen met een migratieachtergrond primair vergelijkt met mensen zonder een migratieachtergrond, omdat dat hoogst merkwaardig is. Je kunt twee andere dingen doen die allebei prima zijn: je kijkt naar de ontwikkeling over de tijd of je kijkt naar mensen met een migratieachtergrond vergeleken met mensen met een vergelijkbaar opleidingsniveau.
Ontwikkeling over de tijd
Als je kijkt naar de cijfers over de tijd, dan is het oordeel onmiskenbaar sterk positief. Het maakt niet uit welke etnische subgroep je bekijkt, het maakt niet uit wat de periode is, het maakt niet uit in welk domein je meet, de integratie over de tijd gaat vooruit op echt alle domeinen in alle groepen. Dat geldt ook voor Marokkaanse jongens, al gaat het daarmee minder goed dan met de meisjes. Alleen dat al zou politici toch eens aan het denken moeten zetten. Kennelijk gaat met enig geduld en rust de zaak gewoon de goede kant op. Misschien niet snel genoeg en niet op alle domeinen en in alle subgroepen, maar toch: een crisis? Hou toch even op.
Opleiding
Als je kijkt naar de arbeidsmarkt van mensen met een niet-westerse achtergrond gecorrigeerd voor opleidingsniveau, dan vallen twee dingen op. Ten eerste dat het gat tussen die groep en autochtone bevolking een stuk kleiner is dan zonder correctie en ten tweede dat er nog altijd een gat is. De vraag is of dit gat ontstaat door discriminatie op de arbeidsmarkt (waarvoor veel bewijs is, het neemt zelfs toe) of iets anders. Zonder migratieachtergrond vind je dus makkelijker een baan en vooral een beter betaalde. Het oordeel over integratie is daarmee gemengd: de trend is positief, maar er liggen nog flinke uitdagingen.
Publieke perceptie en integratie
In 2006 schreef ik met collega’s van de Europese Commissie een studie naar de relatie tussen migratie en publieke perceptie. De conclusies daarvan zijn nog altijd relevant.
Als voetbalsupporters de boel vernielen, zijn het voetbalsupporters. Als jongens in Amsterdam-West rellen zijn het Marokkanen
Als integratie achterblijft, is dat niet goed voor de houding van de autochtone bevolking, maar het omgekeerde geldt ook: als de houding van de bevolking negatief is, dan wordt integratie moeilijker. Als voetbalsupporters de boel kort en klein slaan, zijn het voetbalsupporters. Als jongens in Amsterdam-West rellen zijn het Marokkanen. Het stigmatiseren en marginaliseren is voor niemand goed.
Reciprociteit
Kijken we nuchter naar de cijfers en trends, dan kun je tot geen andere conclusie komen dan dat de uitdagingen op het gebied van integratie vooral ontstaan door de negatieve spiraal in de politiek en media. Het SCP constateert niet voor niets dat integratie een tweezijdige inspanning vergt. Als je keer op keer zaken eenzijdig bekijkt, moet je niet verbaasd zijn als het een keer de verkeerde kant op gaat.
Als de cijfers geen chaos aangeven, kun je die chaos altijd nog zelf creëren
Mona Keijzer die beweert dat jodenhaat onderdeel is van de islamitische cultuur, Geert Wilders die geen gelegenheid voorbij laat gaan om op te roepen dat in Nederland geboren mensen met een migratieachtergrond ‘het land uitgezet moeten worden’ (waarheen dan, vraag je je af), Dilan Yesilgöz met haar nareis-op-nareis fabeltjes, ze dragen allemaal bij aan het bemoeilijken van integratie.
Media
Floor Bremer van RTL en Lamyae Aharouray van NRC behoren tot de weinige journalisten die kritisch doorvragen bij rechts-populistische politici. Velen (en vooral in talkshows) gaan kritiekloos mee in de nieuwe mode van migratie-bashen. De rellen in Amsterdam zijn daar een illustratie voor. Nauwelijks aandacht voor het stuitende wangedrag van de voetbalsupporters uit Israël (zo meende een deel van de ‘supporters’ een herdenkingsmoment voor de slachtoffers van de Spaanse overstromingen te moeten verstoren met een spreekkoor ‘er zijn geen scholen in Gaza omdat er geen kinderen meer zijn’). Daarmee verzuimen die journalisten hun kerntaak: kritische vragen stellen en dingen goed uitzoeken.
Chaos
Terwijl het onderzoek naar de gebeurtenissen in Amsterdam nog loopt, wijst premier Schoof erop dat jongeren die bij deze aanvallen betrokken waren een migratieachtergrond hebben. Volgens Schoof is er sprake van ‘een breder achterliggend probleem’. Dat ben ik met hem eens. Het bredere probleem is het kabinet zelf dat er alles aan doet om van mislukking van migratie een selffulfilling prophecy te maken. Populisme gedijt alleen bij chaos. Als de cijfers geen chaos aangeven, kun je die chaos altijd nog zelf creëren.
Marcel Canoy is hoogleraar gezondheidseconomie en dementie aan de VU. Hij is daarnaast adviseur van de Autoriteit Consument & Markt (ACM)