Sociale media, livestreams en voortdurend nieuws van over de hele wereld maken het soms overweldigend en stressvol om alles in je op te nemen en te verwerken. Honger, armoede, klimaatverandering, radicalisering, oorlog, haat, terreur, femicide, kinderleed, mensenhandel et cetera. De voortdurende negativiteit kan behoorlijk moeilijk zijn om mee te dealen voor een gemiddeld mens, laat staan voor een activist. Hoe ga je daarmee om?
Als het je niet lukt om mentaal en emotioneel in balans te komen, kan het twee kanten opgaan
Een activist is iemand die de noodzaak van verandering inziet en tijd besteedt om er iets aan te doen. Activisme kent allerlei tonen en kleuren, en je bent niet pas een activist als je de barricades opgaat. Iedereen die op zijn eigen manier kleine daden van verzet tegen onrecht toont, is een activist. Dat kan in je functie als onderzoeker, als schrijver, als omstander die opkomt voor een ander, als vrijwilliger, als jongerenwerker, als beleidsmaker of als medewerker van een ngo die zich inzet voor rechtvaardigheid.
Mentaal en emotioneel uitputtend
Afhankelijk van hoe je erin staat, kan activisme ook zijn tol eisen. Wist je bijvoorbeeld dat je hartslag en bloeddruk vaker omhooggaan, je meer psychische en lichamelijke stress ervaart, meer aan migraine en slapeloosheid lijdt? Waarom? Omdat je moet zien te dealen met gevoelens van onrecht, woede, schaamte, angst en machteloosheid. Soms ook hopeloosheid. Het is voor activisten daarom mentaal en emotioneel uitputtend, omdat je het jezelf aantrekt. En als het je niet lukt om mentaal en emotioneel in balans te komen, kan het twee kanten opgaan.
De eerste is een volledige meltdown in de vorm van een depressie, volledige afzondering of burn-out. In 2019 belandde ik zelf in zo’n burn-out. Met de dood van George Floyd een paar maanden later, escaleerde het helemaal. We kwamen bovendien in de corona-epidemie terecht, waardoor we nog meer vastgeketend waren aan negatieve prikkels. De wereld werd mij vreemd. En misschien was de wereld niet vreemd, maar was ík eigenlijk vervreemd.
Hoe dan ook, ik kon zelfs bij een kinderfilm urenlang huilen. Waarom zoveel leed? In totaal was ik er anderhalf jaar uit. Ben ik echt hersteld? Nee. Ik kamp nog steeds met chronische klachten zoals tinnitus en visual snow syndrome (VSS), die soms erger worden en soms stabiel blijven. Ik leer er iedere dag mee leven. Dus ja, ik ervaar dagelijks aan den lijve hoe het is wanneer strijdvaardigheid zijn tol eist.
Verwar strijdvaardigheid niet met haat
Maar het kan ook de andere kant opgaan. Mensen kunnen zich vullen met wantrouwen en haat omdat ze alle hoop verliezen en niet meer geloven dat verandering mogelijk is. Zo vallen zeer waardevolle activistische burgers uit wanhoop ten prooi aan de haatmachine. Regelmatig zie ik zulke reacties voorbijkomen op mijn socials. Gevoelsmatig gaat er bij mij dan een belletje af met de boodschap: hier gaat het niet goed.
Ga niet over je grenzen
Strijdvaardigheid en activisme zijn de motor van verandering. Geen mens heeft ooit iets bereikt met stilzitten en zwijgen. Maar verwar strijdvaardigheid niet met haat. En ga niet over je grenzen. Jij hebt dan niets aan jezelf, laat staan dat anderen iets aan jou hebben. Hoe moeilijk ook, kijk of er voor jou mildere wegen zijn die prettiger werken. En je tijdelijk helemaal afsluiten, kan soms ook remedie bieden. Je brein heeft soms echt een reset nodig. Praat vooral over je gevoelens. Het liefst met een coach of een therapeut die gespecialiseerd is in het omgaan met sociaal onrecht.
Tot slot: ken je iemand die activist is en die regelmatig in de put zit? Benader die persoon en vraag of je iets voor hem/haar/hen kunt doen. Een wandeling kan al helpen. Uiteindelijk zijn activisten ook mensen van vlees en bloed met een behoefte aan liefde en zorg.
Sahar Noor is onderzoeker, schrijver, journalist, moderator en adviseur